کفش طبی و کفی برای بیماران دیابتی: راهنمای علمی انتخاب

حدود ۲۱ تا ۵۲ درصد زخم‌های پای دیابتی، طبق مطالعات Reiber و همکاران، با نقش مستقیم کفش نامناسب آغاز می‌شوند. کفش درست، نه‌تنها از زخم پیشگیری می‌کند، بلکه در درمان زخم فعال نیز مهم‌ترین عامل کاهش بازگشت بیماری است. این خطر زمانی بیشتر می‌شود که نوروپاتی و از دست رفتن حس محافظتی پا نیز وجود داشته باشد.

ویژگی‌های کفش طبی استاندارد

• بدون درزِ برجسته در داخل کفش، چون همان درز روی پای بی‌حس زخم می‌سازد
• جنس داخلی نرم و بدون اصطکاک
• نوک گرد با عرض و ارتفاع کافی برای انگشتان
• پاشنه ثابت و کم، حداکثر ۲ سانتی‌متر
• بست قابل تنظیم — بند یا چسب — تا با ورم پا که در طول روز کم و زیاد می‌شود جور دربیاید
• کف بیرونی غیر لغزنده با قابلیت جذب ضربه
• سبک، با بدنه‌ای که هوا از آن عبور کند

انواع کفی طبی

کفی پیشگیرانه

برای بیماری که هنوز زخم نگرفته اما نوروپاتی یا تغییر شکل خفیف دارد. از موادی ساخته می‌شود که فشار را جذب می‌کنند — فوم‌های مخصوص یا EVA، معمولاً چندلایه. هر ۶ تا ۱۲ ماه باید عوض شود.

کفی سفارشی پس از قالب‌گیری

برای بیماران با سابقه زخم یا تغییر شکل متوسط. ساخته‌شده از قالب پای بیمار با مواد چندلایه. در کارآزمایی بالینی تصادفی‌شدهٔ Bus و همکاران، این کفی‌ها بازگشت زخم را تا ۴۷ درصد کم کرده‌اند.

کفی تماس کامل

برای پایی که تغییر شکل شدید دارد، مثل پای شارکو. چون با تمام کف پا تماس دارد، فشار را یکنواخت پخش می‌کند و در مراحل پیشرفته همراه با کفش طبی ویژه به کار می‌رود.

آفلودینگ در زخم فعال

گایدلاین IWGDF تأکید دارد که آفلودینگ مؤثر، رکن اصلی درمان زخم پلانتار غیر ایسکمیک و غیرعفونی است. روش‌های اصلی به ترتیب اولویت:

1. گچ تماس کامل که بیمار نمی‌تواند بازش کند (Total Contact Cast — TCC)؛ استاندارد طلایی، با بهبود حدود ۹۰ درصد زخم‌ها در ۶ هفته
2. واکر تا زیر زانو که پس از پوشیدن قفل می‌شود و بیمار بازش نمی‌کند
3. واکر قابل برداشتن؛ اینجا نتیجه به این بستگی دارد که بیمار واقعاً آن را بپوشد
4. کفش مخصوص برداشتن فشار (offloading shoe)، وقتی هیچ‌کدام از گزینه‌های بالاتر در دسترس نباشد

اشتباهات رایج هنگام خرید کفش

• خرید کفش جدید در صبح؛ بهتر است در پایان روز که پا کمی متورم است انتخاب شود.
• خریداری کفش با اطمینان به همان سایز همیشگی؛ اندازه‌گیری مجدد در هر خرید توصیه می‌شود.
• نپرسیدن نظر تیم زخم یا متخصص پا، در بیماری که می‌داند پرخطر است.
• پوشیدن کفش نو برای ساعت‌های طولانی، بدون آنکه چند روز اول کوتاه‌مدت پوشیده شود تا پا با آن جور شود.

چه زمانی به متخصص ارجاع شود؟

بیماران با تغییر شکل پیشرفته پا، سابقه زخم مکرر، یا پای شارکو، نیازمند ارزیابی توسط متخصص ارتز و کفش طبی هستند. کلینیک‌های زخم معمولاً این ارزیابی را به‌عنوان بخشی از مدیریت بلندمدت ارائه می‌دهند. ارزیابی و آفلودینگ زخم پای دیابتی در دیالاین بخشی از همان برنامه درمان زخم است.

منابع علمی

1. Bus SA, Armstrong DG, Crews RT, et al. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(3):e3647. https://iwgdfguidelines.org/
2. Reiber GE, Vileikyte L, Boyko EJ, et al. Causal pathways for incident lower-extremity ulcers in patients with diabetes from two settings. Diabetes Care. 1999;22(1):157–162. https://doi.org/10.2337/diacare.22.1.157
3. Bus SA, Waaijman R, Arts M, et al. Effect of custom-made footwear on foot ulcer recurrence in diabetes: a multicenter randomized controlled trial. Diabetes Care. 2013;36(12):4109–4116. https://doi.org/10.2337/dc13-0996
4. Lavery LA, Higgins KR, La Fontaine J, et al. Randomised clinical trial to compare total contact casts, healing sandals and a shear-reducing removable boot to heal diabetic foot ulcers. Int Wound J. 2015;12(6):710–715. https://doi.org/10.1111/iwj.12213

مشاورهٔ رایگان

کفش مناسب را باید روی پای خودتان سنجید، نه از روی جدول اندازه. برای بررسی نقاط پرفشار پا و مشاورهٔ رایگان با کلینیک دیالاین تماس بگیرید.

این مقاله جایگزین ویزیت پزشک نیست.