عفونت زخم پای دیابتی شایع‌ترین علت بستری بیماران دیابتی است و در صورت تأخیر در درمان، خطر قطع اندام را تا چند برابر افزایش می‌دهد. طبقه‌بندی شدت بر اساس راهنمای مشترک IDSA/IWGDF 2023، چارچوب اصلی برای تصمیم‌گیری درمانی است. تشخیص و درمان زخم عفونی دیابتی نیازمند ارزیابی حضوری و پیگیری منظم است.
تعریف عفونت در زخم دیابتی
هر زخم دارای میکروب است (کلونیزاسیون). عفونت زمانی مطرح می‌شود که حداقل دو علامت بالینی التهاب وجود داشته باشد: قرمزی، گرما، تورم، حساسیت یا ترشح چرکی. بنابراین کشت زخم به‌تنهایی برای تشخیص عفونت کافی نیست.
طبقه‌بندی شدت
بدون عفونت (Uninfected) — هیچ نشانهٔ التهابی در کار نیست و فقط خودِ زخم وجود دارد.
خفیف (Mild) — التهاب موضعی که به پوست و بافت زیر آن محدود است و قرمزی کمتر از ۲ سانتی‌متر از لبهٔ زخم پیش رفته است.
متوسط (Moderate) — التهاب گسترده‌تر، یا درگیری بافت عمقی مثل تاندون، عضله و کپسول مفصل، اما بدون آنکه بدن واکنش سراسری نشان داده باشد.
شدید (Severe) — عفونت با دست‌کم دو نشانه از واکنش سراسری بدن: تب، تند شدن ضربان قلب (تاکی‌کاردی)، تند شدن تنفس (تاکی‌پنه) و بالا رفتن گلبول‌های سفید (لوکوسیتوز).
وقتی عفونت به استخوان رسیده باشد
عفونت استخوان (استئومیلیت) درمان را طولانی‌تر و تصمیم‌ها را سنگین‌تر می‌کند، پس زود مشخص کردنش مهم است. اگر پزشک با سواب استریل از کف زخم استخوان را لمس کند (آزمون probe-to-bone مثبت)، احتمال آن بالاست. تصویربرداری MRI حساس‌ترین روش بدون نمونه‌برداری است و تشخیص قطعی با نمونه‌برداری از خود استخوان و کشت آن انجام می‌شود.
نمونه‌گیری صحیح برای کشت
نمونه‌گیری پس از پاکسازی و دبریدمان زخم انجام شود، نه از سطح کلونیزه.
ترجیحاً از بافت عمق زخم، با تراشیدن (کورت) یا نمونه‌برداری، نه با سواب از سطح.
در عفونت شدید، کشت خون نیز توصیه می‌شود.
اگر به درگیری استخوان شک باشد، کشتِ نمونهٔ استخوان قابل‌اعتمادترین راهنماست.
انتخاب آنتی‌بیوتیک تجربی
نسخهٔ آنتی‌بیوتیک را پزشک می‌نویسد و بدون معاینه نمی‌شود دربارهٔ آن تصمیم گرفت. اما خوب است بدانید انتخاب بر چه اساسی انجام می‌شود و چرا درمان دو بیمارِ به‌ظاهر شبیه به هم یکسان نیست:
شدت عفونت. در عفونت خفیف درمان معمولاً خوراکی و سرپایی است؛ در عفونت شدید، درمان وریدیِ وسیع‌الطیف با پوشش هم‌زمان باکتری‌های گرم‌مثبت، گرم‌منفی و بی‌هوازی و در بستری انجام می‌شود.
سابقهٔ بستری یا رفت‌وآمد به مراکز درمانی، که احتمال باکتری‌های مقاوم را بالا می‌برد.
الگوی مقاومت میکروبی در همان منطقه. درمانی که در یک مرکز جواب می‌دهد، جای دیگر لزوماً کافی نیست.
خطر استافیلوکوک مقاوم (MRSA) — سابقهٔ ابتلای قبلی یا شیوع بالا در منطقه — که پوشش لازم را عوض می‌کند.
پس از آمدن نتیجهٔ کشت، درمان بر اساس همان نتیجه تنظیم می‌شود. مدت درمان در عفونت بافت نرم معمولاً ۱ تا ۲ هفته است و در عفونت اثبات‌شدهٔ استخوان ۴ تا ۶ هفته. درمان سیستمیک بدون مراقبت موضعی کامل نیست؛ انتخاب پانسمان مناسب زخم عفونی در کنار آنتی‌بیوتیک اهمیت دارد.
چه زمانی بستری اورژانسی لازم است؟
نشانه‌های واکنش سراسری بدن یا عفونت خون (سپسیس)
ایسکمی شدید همراه (نیاز به مشاوره عروق)
احساس گاز یا صدای خش‌خش زیر پوست هنگام لمس، که به عفونت مهاجم و بافت‌خوار شک می‌برد
عفونت متوسط که با درمان سرپایی پیشرفت نکرده است
بیماری که درمان خوراکی برایش کارساز نیست، چه به دلیل اختلال جذب و چه به هر دلیل دیگر
منابع علمی
Senneville É, Albalawi Z, van Asten SA, et al. IWGDF/IDSA Guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections. Clin Infect Dis. 2024;78(2):e1–e42. https://doi.org/10.1093/cid/ciad527
Lipsky BA, Berendt AR, Cornia PB, et al. 2012 IDSA Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Treatment of Diabetic Foot Infections. Clin Infect Dis. 2012;54(12):e132–e173. https://doi.org/10.1093/cid/cis346
Lavery LA, Armstrong DG, Peters EJG, Lipsky BA. Probe-to-bone test for diagnosing diabetic foot osteomyelitis: reliable or relic? Diabetes Care. 2007;30(2):270–274. https://doi.org/10.2337/dc06-1572
Aragón-Sánchez J, Lipsky BA. Modern management of diabetic foot osteomyelitis: the when, how and why of conservative approaches. Expert Rev Anti Infect Ther. 2018;16(1):35–50. https://doi.org/10.1080/14787210.2018.1417037
مشاورهٔ رایگان
اگر زخمی دارید که ترشح، بو، یا قرمزیِ در حال گسترش پیدا کرده است، این نشانه‌ها منتظر نوبت بعدی نمی‌مانند. برای ارزیابی و مشاورهٔ رایگان با کلینیک دیالاین تماس بگیرید.
این مقاله جایگزین ویزیت پزشک نیست.
