زخم مزمن با گذاشتن پانسمان روی آن بسته نمی‌شود. پانسمان یکی از چند کاری است که باید هم‌زمان انجام شود، و کدام پانسمان را وضعیت همان زخم تعیین می‌کند. چارچوبی که این تصمیم را منظم می‌کند، آماده‌سازی کف زخم (Wound Bed Preparation) است که Schultz و همکاران در سال ۲۰۰۳ با نام TIME معرفی کردند و امروز پایهٔ استاندارد جهانی است. در عمل، انتخاب پانسمان از درمان تخصصی زخم‌های مزمن جدا نیست؛ هر پانسمان بر پایه ارزیابی خودِ زخم انتخاب می‌شود.
چارچوب TIME چیست؟
T — بافت (Tissue): برداشتن بافت مرده یا فیبرینی از کف زخم، با روش مکانیکی، آنزیمی یا جراحی.
I — عفونت و التهاب (Infection/Inflammation): کنترل عفونت موضعی و التهابی که از حد گذشته است.
M — تعادل رطوبت (Moisture): زخم نه خشک بماند و نه آن‌قدر خیس که پوست اطرافش نرم و آسیب‌پذیر شود.
E — لبهٔ زخم (Edge): دیدن اینکه پوست تازه از لبه‌ها به سمت مرکز پیش می‌رود یا نه.
اهمیت محیط مرطوب در ترمیم
از زمان مطالعه کلاسیک Winter در سال ۱۹۶۲، ثابت شده است که زخم در محیط مرطوب کنترل‌شده، حدود دو برابر سریع‌تر از زخمی که با هوا خشک می‌شود ترمیم می‌یابد. به همین دلیل، پانسمان‌های نوین به‌جای گازِ خشک، رطوبت کنترل‌شده فراهم می‌کنند.
خانواده‌های اصلی پانسمان نوین
هیدروکلوئید
ترکیبی از کربوکسی‌متیل سلولز و ژلاتین که با ترشح زخم ژل می‌شود. مناسب زخم‌های سطحی با ترشح کم تا متوسط، مرحلهٔ روپوش‌شدن زخم (اپیتلیزاسیون) و زخم پاشنه. در زخم با ترشح زیاد یا عفونت فعال استفاده نمی‌شود.
فوم پلی‌اورتان
پانسمان مرکزی برای زخم‌های با ترشح متوسط تا زیاد. ظرفیت جذب بالا، تطابق با کنتور بدن و کاهش فشار موضعی. مناسب زخم بستر، زخم وریدی و فاز التهابی زخم پای دیابتی.
آلژینات و هیدروفیبر
از جلبک دریایی استخراج می‌شود؛ ترشح را به‌خوبی جذب می‌کند و به بند آمدن خونِ کم هم کمک می‌کند. مناسب زخم‌های با حفره و ترشح زیاد. تعویض هر ۲ تا ۳ روز یا زمانی که اشباع شد.
پانسمان نقره
حاوی یون نقره با اثر آنتی‌میکروبیال وسیع. در زخم‌های مشکوک به عفونت موضعی یا با بار میکروبی بالا کاربرد دارد، اما کاربرد طولانی‌مدت آن (بیش از ۲ هفته) توصیه نمی‌شود مگر بر اساس ارزیابی متخصص.
هیدروژل
محتوای آب بالا دارد و برای زخم‌های خشک یا با بافت نکروتیک کاربرد دبریدمان آنزیمی-اتولیتیک دارد.
پانسمان با فشار منفی (NPWT)
فشار منفی موضعی بین ۷۵ تا ۱۲۵ میلی‌متر جیوه با خروج ترشحات و تحریک گرانولاسیون، در زخم‌های پیچیده، عمیق یا پس از دبریدمان وسیع کاربرد دارد. مرور Cochrane (۲۰۱۸) شواهد با قطعیت متوسط نشان داده است که این روش زمان بسته شدن زخم پای دیابتی را پس از قطع جزئی کوتاه‌تر می‌کند. زخم‌های ناشی از تصادف اغلب در همین دستهٔ زخم‌های عمیق و آلوده قرار می‌گیرند؛ زخم پا بعد از تصادف و مسیر ترمیم آن جداگانه بررسی شده است. نمونه‌ای واقعی از وکیوم‌تراپی در دیالاین در گالری موارد درمانی قابل مشاهده است.
اشتباهات رایج در پانسمان
تعویض روزانه پانسمان فوم — معمولاً تعویض هر ۲ تا ۴ روز کافی است.
استفاده از محلول‌های آنتی‌سپتیک قوی روی زخم؛ این مواد سلول‌های ترمیم را آسیب می‌زنند.
استفاده از پانسمان نقره به‌عنوان درمان همیشگی به جای حل علت زمینه‌ای.
نادیده گرفتن ورم، فشار روی زخم و قند خون — سه چیزی که از بیرونِ پانسمان روی ترمیم اثر می‌گذارند.
منابع علمی
Schultz GS, Sibbald RG, Falanga V, et al. Wound bed preparation: a systematic approach to wound management. Wound Repair Regen. 2003;11(Suppl 1):S1–S28. https://doi.org/10.1046/j.1524-475X.11.s2.1.x
Winter GD. Formation of the scab and the rate of epithelization of superficial wounds in the skin of the young domestic pig. Nature. 1962;193:293–294. https://doi.org/10.1038/193293a0
Liu Z, Dumville JC, Hinchliffe RJ, et al. Negative pressure wound therapy for treating foot wounds in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2018;10:CD010318. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010318.pub3
European Wound Management Association (EWMA). Position Document: Wound Bed Preparation in Practice. London: MEP Ltd; 2004. https://ewma.org/
مشاورهٔ رایگان
پانسمان درست را وضعیت همان زخم تعیین می‌کند، نه نام روی بسته‌بندی. اگر مطمئن نیستید پانسمان فعلی برای زخمتان مناسب است، برای ارزیابی و مشاورهٔ رایگان با کلینیک دیالاین تماس بگیرید.
این مقاله جایگزین ویزیت پزشک نیست.
