زخم فشاری (Pressure Injury) آسیبی است که بر اثر فشار طولانی، اصطکاک یا برشی بر روی پوست و بافت زیرین ایجاد میشود. شیوع آن در بیماران بستری در ICU به ۱۲ تا ۲۸ درصد میرسد و ۵۹ درصد این زخمها قابل پیشگیری هستند.
ارزیابی خطر با مقیاس Braden
مقیاس Braden با شش زیربخش (ادراک حسی، رطوبت، فعالیت، تحرک، تغذیه، اصطکاک و برشی) امتیاز ۶ تا ۲۳ تولید میکند. امتیاز ۱۸ یا کمتر، نیاز به برنامه پیشگیری فعال را نشان میدهد. ارزیابی در زمان پذیرش، روزانه در ICU و هفتگی در بخشهای دیگر انجام میشود.
طبقهبندی NPIAP
مرحله ۱ — قرمزی غیرسفیدشونده در پوست سالم
مرحله ۲ — از دست رفتن پوست در عمق نسبی، تاول یا زخم سطحی
مرحله ۳ — از دست رفتن پوست تمام ضخامت، چربی زیرپوستی قابل مشاهده
مرحله ۴ — درگیری عضله، استخوان یا تاندون
Unstageable — بستر زخم بهدلیل اسلاف یا اسکار قابل ارزیابی نیست
Deep Tissue Pressure Injury — تغییر رنگ ارغوانی یا قهوهای پایدار با پوست سالم یا تاول خونی
پنج رکن پیشگیری
ارزیابی منظم خطر (Braden)
تغییر وضعیت بیمار حداقل هر ۲ ساعت در حالت دراز کشیده و هر ۱ ساعت در حالت نشسته
استفاده از تشکهای توزیع فشار (هوا متناوب، فوم با چگالی بالا)
حفظ سلامت پوست: شستشوی ملایم، خشک نگهداشتن، استفاده از کرمهای مرطوبکننده
تغذیه کافی بهویژه پروتئین و هیدراتاسیون
نواحی پرخطر بدن
ساکروم و کوکسیکس (شایعترین محل)
پاشنه پا
بناگوش بزرگ (تروکانتر)
قوزک پا و لبه استخوان درشتنی
آرنج و شانهها در بیماران دراز کش
پوست زیر تجهیزات پزشکی (کاتتر، ماسک، گردنبند طبی) — در دسته زخم فشاری ناشی از وسیله طبی
اصول درمان
حذف یا کاهش فشار بهعنوان اولین قدم
دبریدمان بافت غیرحیات بر اساس وضعیت بیمار و نوع بافت
پانسمان مناسب با شدت ترشح؛ فوم و آلژینات گزینههای رایج هستند
کنترل عفونت در صورت وجود نشانههای التهابی موضعی یا سیستمیک
حمایت تغذیهای: پروتئین ۱.۲۵ تا ۱.۵ گرم بر کیلوگرم در روز و در مرحله ۳ و ۴ تا ۲ گرم
مدیریت درد و حمایت روانی بهویژه در زخمهای مزمن طولانی
نقش خانواده مراقبتکننده
در ایران، بسیاری از بیماران دیابتی یا سالمند در خانه و توسط اعضای خانواده مراقبت میشوند. آموزش ساده تغییر وضعیت، انتخاب تشک مناسب، و علائم هشدار مرحله ۱، احتمال پیشرفت به مراحل خطرناکتر را بهطور چشمگیر کاهش میدهد.
منابع علمی
European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel and Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. The International Guideline. EPUAP/NPIAP/PPPIA: 2019. https://internationalguideline.com/
Bergstrom N, Braden BJ, Laguzza A, Holman V. The Braden Scale for predicting pressure sore risk. Nurs Res. 1987;36(4):205–210.
Edsberg LE, Black JM, Goldberg M, et al. Revised National Pressure Ulcer Advisory Panel Pressure Injury Staging System. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2016;43(6):585–597. https://doi.org/10.1097/WON.0000000000000281
Moore ZE, Cowman S, Posnett J. An economic analysis of repositioning for the prevention of pressure ulcers. J Clin Nurs. 2013;22(15-16):2354–2360. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2012.04310.x
