سوختگی روی دست یا صورت را همه زود می‌بینند و برای همین زود کوچکش می‌شمارند. اما این دو جا با ران و ساق فرق دارند: دست هر لحظه کار می‌کند، صورت جلوی چشم همه است، و چشم‌ها و راه نفس هم همان‌جا هستند.
پاسخ کوتاه: سوختگی را همین حالا با آب خنکِ روان خنک کنید، حدود بیست دقیقه، و پیش از شروع ورم انگشتر و ساعت را دربیاورید. اگر تاول زد، یا سوختگی از کف دست خودتان وسیع‌تر بود، یا یکی از نشانه‌های بخش اورژانس را دیدید، پزشک باید همان روز سوختگی را ببیند. تاول را نترکانید و یخ نگذارید.
بیست دقیقهٔ اول روی دست و صورت
اصل کار در مقالهٔ سوختگی درجه یک، دو و سه آمده: آب خنکِ روان، حدود بیست دقیقه، نه یخ. روی دست و صورت چند نکته هم به آن اضافه می‌شود.
روی دست
- انگشتر، ساعت و دستبند را زود دربیاورید. ورم چند دقیقه بعد شروع می‌شود و بعد از آن درآوردنشان سخت و دردناک است.
- دست را زیر آب جاریِ ملایم بگیرید و تا آخرِ بیست دقیقه همان‌جا نگه دارید.
- بعد از خنک کردن، دست را بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا ورمش کمتر شود.
- روی سوختگی را با گاز یا پارچهٔ تمیز و نچسب، شل بپوشانید.
روی صورت
- صورت را زیر دوشِ کم‌فشارِ آب خنک بگیرید، یا پارچهٔ تمیز و خیس رویش بگذارید و پارچه را خنک نگه دارید.
- یخ نگذارید و آب را با فشار روی چشم‌ها نریزید.
- روی ناحیهٔ سوخته آرایش، کرم یا هیچ ماده‌ای نگذارید. پزشک عمق را از روی ظاهر پوست می‌سنجد و بعضی ماده‌ها همان ظاهر را عوض می‌کنند.
چرا دست و صورت فرق دارند
دست را در هر کاری حرکت می‌دهید: گرفتن، نوشتن، شستن. سوختگی روی انگشت، کف دست و مچ را باید جدی‌تر گرفت: وقتی پوست روی مفصل کشیده می‌شود، زخمِ بسته‌شده هم می‌تواند حرکت را محدود کند. برای همین پیگیری سوختگی دست فقط تا بسته شدن زخم نیست.
پوست صورت نازک است و پلک‌ها و لب‌ها حساس‌اند. صورت را همه می‌بینند، پس رنگ و اثری که از سوختگی می‌ماند برای بیمار سنگین‌تر از جاهای دیگر است.
هر دو ناحیه نزدیک چشم‌ها یا دهان و بینی‌اند، و بعضی نشانه‌ها فقط همین‌جا معنا پیدا می‌کنند. راهنماهای ارجاع سوختگی هم همین را می‌گویند: سوختگی تاول‌دار روی صورت، دست و مفصل‌ها را پزشک باید ببیند.
بخار، آب داغ و وکس: سه علت رایج
این سه علت در خانه و آرایشگاه زیاد پیش می‌آید و هر کدام نکتهٔ خودش را دارد. سوختگی با اتو، اگزوز موتور و روغن داغ را جداگانه در سوختگی با اتو، اگزوز و روغن داغ آورده‌ایم.
بخار و آب داغ
آب جوش معمولاً سوختگی درجه دو می‌سازد، اما عمقش به دمای آب و مدت تماس بستگی دارد. سوختگی بخار هم اغلب عمیق‌تر از چیزی است که در نگاه اول پیداست. نمونه‌اش بیماری است که با بخار آب مچ دستش سوخت: سوختگی درجه یک و دو با بخار آب روی مچ دست. در جلسهٔ سوم سطح زخم خشک شده بود و فقط اثری کمرنگ از سوختگی مانده بود.
وکس و موم داغ
موم داغ به پوست می‌چسبد و گرما را روی همان نقطه نگه می‌دارد. پس اول خنکش کنید: آب خنک روی موم و پوست بریزید تا موم سرد شود.
موم چسبیده را به زور نکنید، چون با کندنش ممکن است پوست هم کنده شود. اگر سوختگی روی صورت، اطراف چشم یا لب است، یا تاول زده، همان روز پزشک باید ببیند. تا آن موقع هم کرم، ژل و روغن را روی ناحیه نگذارید.
علائمی که همین حالا اورژانسی است
با این نشانه‌ها مستقیم به اورژانس بیمارستان بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید. نه صبر کنید، نه به کلینیک بیایید:
- سوختگی پلک یا اطراف چشم، یا چشمی که درد دارد، می‌سوزد یا تار می‌بیند.
- سوختگی دور دهان و بینی، با موی سوختهٔ بینی، سرفه یا صدای خشن، به‌خصوص اگر بخار داغ یا دود را تنفس کرده باشید.
- سطح سفید، مومی یا چرمی، به‌خصوص اگر درد ندارد. سوختگی بی‌درد را نباید خوب دانست.
- سوختگی‌ای که دور تا دور انگشت، دست یا مچ را گرفته است.
- سوختگی وسیع، یا سوختگی با برق یا مواد شیمیایی.
- هر سوختگی در نوزاد و کودک خردسال.
بیرون از این فهرست هم، تاول روی دست یا صورت را همان روز پزشک باید ببیند. منتظر نمانید تا معلوم شود خودش خوب می‌شود یا نه. فهرست کامل‌تر در مقالهٔ سوختگی درجه یک، دو و سه هست.
درمان سوختگی دست و صورت در دیالاین
در نخستین مراجعه، پیش از هر چیز عمق سوختگی را می‌سنجیم، چون مسیر درمان را همین عمق مشخص می‌کند. بعد، بسته به وضعیت:
- دبریدمان تخصصی برای برداشتن بافت مرده، وقتی لازم باشد.
- پانسمان مدرن که در هر مرحله، بر اساس ترشح و پیشرفت ترمیم، عوض می‌شود.
- پیگیری جلسه‌به‌جلسه: هر جلسه زخم را دوباره می‌سنجیم و تصویرش را ثبت می‌کنیم. مجموعهٔ این تصویرها همان گالری است.
- اگر رفت‌وآمد برایتان سخت است، درمان زخم در منزل هم هست.
- مراقبت از اسکار پس از بسته شدن زخم.
فهرست کامل این خدمت در صفحهٔ درمان تخصصی زخم سوختگی است.
نمونهٔ واقعی از گالری
این بیمار با سوختگی درجه یک و دو روی صورت، پشت دست و ساق پا به کلینیک آمد. عکس‌های گالری از جلسهٔ اول تا پایان دوره‌اند. در جلسه‌های نخست سطح سوختگی باز است، بعد لختهٔ تیره‌ای رویش می‌نشیند و با جدا شدن آن بافت قرمز تازه پیدا می‌شود، و در قاب‌های پایانی پوست بسته و هم‌رنگ شده است. صورت، پشت دست و ساق پا هر کدام بخش خودشان را دارند: سوختگی درجه یک و دو صورت، دست و ساق پا. تصویرهای بیماران دیگر را هم در گالری سوختگی می‌توانید ببینید.
نتیجهٔ درمان در هر فرد متفاوت است و از روی یک نمونه نمی‌شود دربارهٔ سوختگی دیگری قضاوت کرد.
بعد از بسته شدن زخم: رنگ پوست و آفتاب
پوست تازه نازک و حساس است و رنگش ممکن است مدتی با پوست اطراف فرق کند. برای کم‌رنگ‌تر شدن اثر، مهم‌ترین کار مراقبت درست در هفته‌های اول است و بعد از آن، دور نگه داشتن پوست تازه از آفتاب.
تا پوست را نبینیم، نمی‌شود گفت اثر می‌ماند یا نه. اگر بعد از بسته شدن زخم اثر یا تغییر رنگ نگرانتان کرد، درمان اسکار مرحلهٔ بعد است، نه هم‌زمان با درمان زخم.
پرسش‌های پرتکرار
سوختگی صورت را چطور خنک کنیم؟
با آب خنک و ملایم: دوشِ کم‌فشار یا پارچهٔ تمیز و خیسی که خنک بماند، حدود بیست دقیقه. یخ نگذارید و آب را با فشار روی چشم‌ها نریزید. اگر سوختگی به پلک یا اطراف چشم رسیده، یا چشم درد دارد و تار می‌بیند، همان لحظه اورژانس.
با وکس یا موم داغ سوخته‌ام، چه کنم؟
اول با آب خنک، موم و پوست را سرد کنید. موم چسبیده را به زور نکنید و چیزی روی ناحیه نمالید. اگر روی صورت، اطراف چشم یا لب است، یا تاول زده، همان روز پزشک ببیند.
سوختگی دست با آب جوش یا بخار را می‌شود در خانه پانسمان کرد؟
اگر کوچک است، تاول ندارد و از کف دست خودتان بزرگ‌تر نیست، می‌شود بعد از خنک کردن آن را با پوشش تمیز و نچسب، شل پوشاند. تاول، سوختگی روی انگشت، کف دست یا مچ، و سوختگی وسیع‌تر از کف دست را پزشک باید ببیند. اگر کسی که سوخته دیابت دارد، قاعده فرق می‌کند: سوختگی پا در دیابت را بخوانید.
کدام علائم یعنی همین حالا اورژانس؟
سوختگی پلک و اطراف چشم، سوختگی دور دهان و بینی همراه با سرفه یا صدای خشن، سطح سفید یا چرمی، سوختگی دور تا دور انگشت یا دست، و هر سوختگی در نوزاد و کودک خردسال. فهرست کامل در بخش «علائمی که همین حالا اورژانسی است» همین مقاله است.
جای سوختگی روی صورت می‌ماند؟
اثر سوختگی به عمقش بستگی دارد: درجه یک معمولاً بی‌اثر خوب می‌شود، درجه دو گاهی رنگ یا اثری از خودش می‌گذارد، و درجه سه معمولاً اثر دائمی دارد. بیشترین کمک به کم‌رنگ‌تر شدن اثر از مراقبت درست در هفته‌های اول و دوری پوست تازه از آفتاب می‌آید.
سوختگی دست چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟
عدد ثابتی وجود ندارد. تا سوختگی را نبینیم، هیچ عددی نمی‌شود داد؛ هر عددی حدس است. عمق، وسعت، محل سوختگی و وضعیت کلی بیمار مسیر را مشخص می‌کنند.
کودک با آب داغ دستش سوخته، چه کنم؟
هر سوختگی در نوزاد و کودک خردسال به اورژانس بیمارستان نیاز دارد. تا رسیدن، سوختگی را با آب خنکِ روان خنک کنید، نه یخ، و کودک را گرم نگه دارید.
مشاورهٔ رایگان
اگر روی دست یا صورتتان سوختگی دارید و نمی‌دانید چقدر جدی است، با ما تماس بگیرید. کارشناسان دیالاین در پاسداران تهران راهنمایی‌تان می‌کنند که همان روز مراجعه لازم است یا نه. اما نشانه‌های بخش اورژانس را به تلفن نسپارید؛ مستقیم سراغ اورژانس بروید. دیالاین در چهار حوزه فعالیت می‌کند: دیابت، زخم‌های مزمن، اسکار و نوروپاتی.
این مقاله جایگزین ویزیت پزشک نیست.
